ABD'de Demokratların Kongre'nin iki kanadını kazanması, İsrail'de Netanyahu'nun hükümet çoğunluğunu kaybetmesi... İki liderin siyasi geleceği, Orta Doğu'daki savaşın seyri ve küresel güç dengeleri yeniden tartışılıyor.
Murat Aydın | Gazeteci-Yazar
aydınSes Medya Yayın Yönetmeni
ABD ve İsrail'de peş peşe yaşanan seçim sonuçları, yalnızca iki ülkenin iç siyasetini değil, uluslararası ilişkilerin geleceğini de tartışmaya açtı. ABD Başkanı Donald Trump, Kongre'nin iki kanadında da Demokratların çoğunluğu ele geçirmesiyle yeni bir siyasi döneme girerken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da ülkesindeki seçimlerin ardından hükümet kurabilmek için ciddi bir siyasi denklemle karşı karşıya kaldı.
Bir tarafta dünyanın en güçlü ülkelerinden birinin başkanı, diğer tarafta Orta Doğu siyasetinin en etkili ve tartışmalı aktörlerinden biri…
İki liderin de seçim öncesinde birbirlerine verdikleri siyasi destek, seçim sonuçlarının ardından farklı bir anlam kazandı. Trump'ın Cumhuriyetçi Partisi Kongre'de çoğunluğu kaybetti. Netanyahu'nun liderliğindeki siyasi blok ise İsrail parlamentosunda hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye ulaşamadı.
Peki bu sonuçlar tesadüfi bir siyasi dalgalanma mı, yoksa dünya siyasetinde değişen beklentilerin bir işareti mi?
Asıl soru şu: Trump ve Netanyahu, kendi ülkelerindeki siyasi dengeleri yeniden kurmaya çalışırken dünya üzerindeki etkilerini ne ölçüde sürdürebilecek?
ABD'DE TRUMP DÖNEMİNE KONGRE FRENİ
ABD'de 2026 ara seçimleri, Donald Trump yönetimi açısından önemli bir siyasi sınav oldu. Demokratlar hem Temsilciler Meclisi'nde hem de Senato'da çoğunluğu elde etti. Cumhuriyetçilerin geleneksel olarak güçlü olduğu bazı eyaletlerde de Demokratların önemli kazanımlar sağlaması, sonuçların dikkat çeken yönlerinden biri oldu.
Seçmenlerin kararında hayat pahalılığı, enflasyon, ekonomik beklentiler ve İran'la yaşanan savaşın etkileri öne çıktı. Özellikle Orta Doğu'daki askeri gelişmelerin ABD ekonomisine enerji maliyetleri üzerinden yansıması, seçim tartışmalarının önemli başlıklarından biri haline geldi.
Trump, seçim sonuçlarının ardından bunun kişisel bir yenilgi olduğu değerlendirmesini kabul etmedi. Ancak Kongre'nin iki kanadının da Demokratların kontrolüne geçmesi, başkanlık yönetiminin önündeki siyasi ve hukuki denetim mekanizmalarını güçlendirecek.
Burada önemli bir ayrıntı var: ABD'de ara seçimler başkanı görevden almıyor. Trump, 2028'e kadar görevini sürdürebilecek. Ancak artık yasama sürecinde kendi partisinin desteğine dayanarak hareket edebileceği bir Kongre tablosu bulunmuyor.
Bütçe, yeni yasalar, yönetim atamaları, dış politika harcamaları ve soruşturma süreçleri daha yoğun siyasi mücadelelere sahne olabilir.
Trump'ın başkanlık yetkileri devam ediyor. Fakat bu yetkilerin Kongre'den geçmesi gereken politikalar üzerindeki etkisi eskisi kadar rahat olmayabilir.
TRUMP'IN EN BÜYÜK SINAVI: EKONOMİ VE İRAN SAVAŞI
Trump'ın seçim sonuçlarından çıkaracağı en önemli derslerden biri, dış politikadaki iddialı adımların iç politikada da karşılık bulmak zorunda olmasıdır.
ABD kamuoyu, ülkesinin dünyanın farklı bölgelerinde yürüttüğü askeri operasyonların ekonomik maliyetini sorguluyor. İran'la yaşanan savaşın enerji fiyatlarına etkisi, Amerikan seçmeninin gündeminde önemli bir yer tuttu.
Trump seçim öncesinde Amerikan çıkarlarını önceleyen, ülkesini gereksiz savaşlardan uzak tutmayı hedefleyen bir siyaset anlayışı ortaya koymuştu. Ancak İran'la yaşanan askeri çatışma, bu söylemle uygulamalar arasındaki ilişkinin yeniden tartışılmasına neden oldu.
Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesi, İran politikası ve İsrail'e verilen desteğin daha fazla sorgulanabileceği yeni bir siyasi ortam oluşturuyor.
Trump bundan sonraki süreçte iki farklı yol arasında siyasi tercih yapmak zorunda kalabilir:
Birincisi, Kongre ile daha fazla uzlaşarak ekonomik gündeme ve iç politikaya ağırlık vermek.
İkincisi, dış politikada daha sert bir çizgi izleyerek başkanlık yetkilerini daha yoğun kullanmak.
Her iki yaklaşımın da ABD'nin müttefikleri ve rakipleri açısından önemli sonuçları olacaktır.
NETANYAHU'NUN SANDIKTAN ÇIKAN TABLOSU: EN ÇOK SANDALYE, AMA 61 OY YOK
İsrail'de 27 Ekim'de gerçekleştirilen seçimler de Netanyahu açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
Netanyahu'nun Likud Partisi 27 milletvekilliği kazanarak parlamentodaki en büyük tek parti konumunu korudu. Ancak Netanyahu'nun sağ, milliyetçi ve dini partilerden oluşan siyasi bloku toplam 53 sandalyede kaldı.
İsrail'de hükümet kurabilmek için 120 sandalyeli parlamentoda en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor.
Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un öncülük ettiği dört partili blok ise 48 sandalye elde etti. Arap seçmenleri temsil eden partilerin toplam 19 sandalye kazanması, hükümet kurma hesaplarında bu grupları önemli bir konuma taşıdı.
Dolayısıyla seçimler Netanyahu'nun siyasi varlığını tamamen sona erdirmedi. Ancak mevcut koalisyonuyla tek başına hükümet kurabilmesini de mümkün kılmadı.
8 Kasım itibarıyla İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, hükümeti kurma görevini Gadi Eisenkot'a verdi. Eisenkot'un önünde çoğunluğu sağlayabilmek için 28 günlük bir süre bulunuyor; gerekli olması halinde bu süre 14 gün daha uzatılabiliyor.
Netanyahu ise yeni hükümet kurulana kadar geçici başbakan olarak görevini sürdürüyor.
Bu tablo, İsrail siyasetinde yeni bir koalisyon mücadelesinin başladığını gösteriyor.
NETANYAHU'NUN SİYASİ GELECEĞİ TRUMP'TAN BAĞIMSIZ DEĞİL
Netanyahu'nun siyasi çizgisinde ABD desteğinin özel bir yeri bulunuyor. Özellikle Trump ile kurduğu yakın ilişki, İsrail'in Washington yönetimiyle ilişkilerinde önemli bir unsur olarak değerlendiriliyor.
Ancak ABD'deki seçim sonuçları bu ilişkinin geleceği açısından yeni sorular ortaya çıkarıyor.
Demokratların Kongre'nin iki kanadında çoğunluğu elde etmesi, İsrail'e yönelik Amerikan politikasında otomatik bir değişiklik anlamına gelmiyor. ABD ile İsrail arasındaki askeri, ekonomik ve stratejik ilişkiler uzun yıllara dayanan kurumsal bağlara sahip.
Buna rağmen İsrail'e sağlanan askeri destek, bölgesel savaş politikaları, Gazze ve İran başlıkları Demokratların kontrolündeki Kongre'de daha fazla tartışılabilir.
Netanyahu açısından mesele yalnızca Trump ile yakın ilişkisini sürdürmek değil, Washington'daki siyasi dengeler değişirken İsrail'in stratejik desteğini koruyabilmek.
Üstelik İsrail'deki seçim sonuçları da Netanyahu'nun bu süreçteki hareket alanını daraltmış durumda.
Bir yanda hükümet kurma mücadelesi, diğer yanda ABD'de değişen Kongre dengeleri…
Netanyahu'nun önündeki siyasi tablo artık yalnızca İsrail'in iç dinamiklerinden ibaret değil.
İKİ LİDERİN ORTAK NOKTASI: İRAN VE ORTA DOĞU POLİTİKASI
Trump ve Netanyahu'nun siyasi ilişkilerinde en önemli başlıklardan biri İran politikası oldu.
İran'a yönelik askeri operasyonlar ve bölgede yükselen gerilim, yalnızca İsrail'in güvenliğini değil, ABD'nin Orta Doğu stratejisini, enerji piyasalarını ve uluslararası ticareti de etkiliyor.
Ancak Amerikan seçmeninin seçim sandığında verdiği mesaj, dış politikada alınan kararların ekonomik sonuçlarının göz ardı edilemeyeceğini gösteriyor.
Petrol ve enerji fiyatlarındaki yükseliş, savaşın maliyeti ve Amerikan askerlerinin bölgedeki varlığı, Washington'daki siyasi tartışmaların merkezinde yer alabilir.
Netanyahu açısından da İran meselesi, İsrail'in güvenlik politikalarının temel başlıklarından biri olmaya devam ediyor.
Fakat ABD'de Kongre çoğunluğunun değişmesi, İsrail'in askeri ve diplomatik kararlarıyla Washington yönetiminin öncelikleri arasında yeni tartışmalar doğurabilir.
Bu noktada önemli olan, iki ülkenin stratejik ortaklığının devam edip etmeyeceğinden çok, bu ortaklığın hangi şartlarda ve hangi siyasi sınırlar içerisinde sürdürüleceğidir.
DÜNYA SİYASETİNDE YENİ DENGELER: AVRUPA, RUSYA VE ÇİN NE YAPACAK?
ABD'de yaşanan siyasi değişim yalnızca Washington'u ilgilendirmiyor.
Avrupa ülkeleri, NATO müttefikleri, Rusya ve Çin de Amerikan yönetiminin bundan sonraki politikalarını yakından takip edecek.
Trump'ın Kongre'de karşılaşacağı siyasi engeller, ABD'nin dış politikada atacağı adımların daha fazla iç siyasi müzakereye konu olmasına yol açabilir.
Avrupa açısından bu durum, savunma harcamaları, NATO'nun geleceği ve ABD ile ilişkilerin yeniden değerlendirilmesi anlamına gelebilir.
Rusya ve Çin açısından ise Washington'daki siyasi ayrışmanın ABD'nin uluslararası karar alma süreçlerine nasıl yansıyacağı önem taşıyor.
Ancak Demokratların Kongre'deki zaferi, ABD dış politikasının bir gecede değişeceği anlamına gelmiyor. Başkanlık makamının dış politikada önemli yetkileri bulunuyor. Buna karşılık bütçe ve yasama denetimi, başkanın hareket alanını sınırlayabilecek unsurlar arasında.
Özellikle Ukrayna savaşı, NATO'nun geleceği, Çin ile ticari ve teknolojik rekabet ve Orta Doğu'daki gelişmeler, yeni Kongre döneminin önemli sınavları olacak.
TÜRKİYE AÇISINDAN NE ANLAMA GELİYOR?
ABD ve İsrail'de ortaya çıkan bu yeni siyasi tablo Türkiye açısından da dikkatle izlenmeli.
Türkiye, NATO üyesi olarak ABD ile ilişkilerini sürdürürken aynı zamanda Orta Doğu'daki gelişmelerin doğrudan etkisini hisseden bir ülke.
İran merkezli gerilim, enerji maliyetleri, Suriye'nin geleceği, Gazze meselesi ve Doğu Akdeniz'deki güvenlik dengeleri Ankara'nın dış politika gündemini yakından ilgilendiriyor.
ABD'de Demokratların Kongre çoğunluğunu elde etmesi, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni tartışma alanları oluşturabilir. Ancak bunun iki ülke ilişkilerinde otomatik bir iyileşme veya kötüleşme yaratacağını söylemek için henüz erken.
Türkiye açısından esas mesele, Washington'daki siyasi değişimleri doğru okumak ve dış politikada kendi ulusal çıkarlarını esas alan dengeli bir diplomasi yürütmek olacaktır.
Ankara'nın hem ABD hem Avrupa hem de bölge ülkeleriyle ilişkilerini çok yönlü biçimde sürdürmesi, önümüzdeki dönemde daha da önemli hale gelebilir.
ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDE ÜÇ FARKLI SENARYO
Trump ve Netanyahu'nun siyasi geleceklerini değerlendirirken kesin hükümler vermek yerine, önümüzdeki dönemin hangi gelişmelere bağlı olduğunu ortaya koymak gerekiyor.
1. Trump yönetimi Kongre ile uzlaşma arayışına girebilir.
Ekonomi, enflasyon ve hayat pahalılığı gibi seçmenin doğrudan hissettiği konular öncelik kazanabilir. İran politikasında diplomatik seçeneklerin değerlendirilmesi de bu çerçevenin parçası olabilir.
2. Washington'da siyasi mücadele sertleşebilir.
Demokratların Kongre'deki çoğunluğu, yönetim hakkında soruşturmaların ve siyasi denetimin artmasına yol açabilir. Trump'ın veto yetkisi ve başkanlık yetkileri üzerinden yeni gerilimler yaşanabilir.
3. İsrail'de yeni bir hükümet veya yeni seçim gündeme gelebilir.
Eisenkot'un hükümet kurma girişiminin başarılı olması halinde İsrail'de yeni bir siyasi dönem başlayabilir. Ancak koalisyon görüşmelerinin sonuçsuz kalması durumunda Netanyahu'nun yeniden hükümet kurma girişiminde bulunması veya ülkenin yeni bir seçim sürecine yönelmesi ihtimaller arasında.
Bu senaryoların hangisinin gerçekleşeceği, önümüzdeki haftalarda parlamentolarda ve diplomatik masalarda atılacak adımlara bağlı olacak.
SONUÇ: SANDIKLARIN VERDİĞİ MESAJI KİM, NASIL OKUYACAK?
ABD ve İsrail'deki seçim sonuçları, iki liderin siyasi geleceğine ilişkin önemli işaretler taşıyor.
Trump, başkanlık koltuğunda kalmasına rağmen Kongre'deki çoğunluğu kaybetti. Netanyahu ise partisinin parlamentoda en fazla sandalyeye sahip olmasına rağmen hükümet kurmak için gereken çoğunluğu elde edemedi.
İki ülkenin seçim sistemleri ve siyasi koşulları birbirinden farklı. Ancak ortaya çıkan ortak tablo, iktidarların yalnızca siyasi söylemlerle değil, ekonomi, güvenlik, savaş ve toplumsal beklentilerle de sınandığını gösteriyor.
Dünya siyasetinde hiçbir ittifakın ve hiçbir liderin etkisi değişmez değil. Uluslararası ilişkilerde güçlü olmak kadar, değişen siyasi dengelere uyum sağlayabilmek de önem taşıyor.
Trump'ın önündeki iki yıl, Kongre ile ilişkilerinin ve dış politika tercihlerinin nasıl şekilleneceğini gösterecek. Netanyahu'nun geleceği ise hükümet kurma sürecinin sonucuna, İsrail toplumundaki siyasi bölünmelere ve ülkenin güvenlik politikalarına bağlı olacak.
Bugün dünya, yalnızca iki liderin siyasi geleceğini değil, onların temsil ettiği politikaların uluslararası sistemde nasıl karşılık bulacağını da tartışıyor.
Sandıklar konuştu. Şimdi asıl mesele, Washington ve Tel Aviv'deki yönetimlerin bu mesajı nasıl okuyacağıdır.
Murat Aydın
Gazeteci-Yazar
aydınSes Medya Yayın Yönetmeni
