Yaklaşık iki yıl önce kaleme aldığım bir köşe yazımda, sosyal medyanın toplumsal yaşam üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekmiş ve dijital platformların kullanımına ilişkin birtakım düzenlemelerin gerekliliğini savunmuştum. O dönemde düşüncelerim ciddi tepkilere yol açmış, sosyal medya mecralarının kapatılmasının bir çözüm olup olmayacağı tartışılmıştı.
Oysa benim anlatmak istediğim hiçbir zaman yasaklamak ya da kapatmak değildi. Asıl mesele, toplum olarak dijital dünyanın sunduğu imkânları kullanmaya ne kadar hazır olduğumuzdu.
Aradan geçen zaman içerisinde düşüncelerim değişmedi. Aksine, bugün geldiğimiz nokta bu konunun çok daha ciddi bir şekilde ele alınması gerektiğini gösteriyor.
Bir sosyal medya uzmanı olarak dijital dünyanın sunduğu fırsatların, doğru kullanıldığında bireye ve topluma sağlayabileceği katkıların elbette farkındayım. Ancak aynı dünyanın kontrolsüz, bilinçsiz ve sorumsuz kullanımının nelere yol açabileceğini de yakından gözlemliyorum.
Özellikle TikTok başta olmak üzere bazı sosyal medya platformlarında, etkileşim uğruna sergilenen davranışların toplumsal değerleri nasıl aşındırdığına üzülerek tanıklık ediyoruz. İzlenme, beğeni ve takipçi kazanma arzusu, ne yazık ki birçok insan için etik değerlerin ve toplumsal sorumluluğun önüne geçmiş durumda.
Üstelik artık mesele yalnızca kişinin kendi tercihlerinden ibaret değil. Görmeyi tercih etmediğimiz içerikler algoritmalar aracılığıyla karşımıza çıkıyor. Yetişkinlerin dahi rahatsızlık duyduğu görüntülere, gelişim çağındaki çocuklar da maruz kalabiliyor.
Peki, bireysel özgürlük adı altında sergilenen davranışların toplumsal sonuçlarını kim üstlenecek?
Tam da bu nedenle, iki yıl önce dile getirdiğim “sosyal medya kullanım ehliyeti” fikrinin bugün yeniden tartışılması gerektiğini düşünüyorum. Burada sözünü ettiğim, insanların ifade özgürlüğünü kısıtlayan bir uygulama değil; dijital okuryazarlığı, etik değerleri, kişisel hakları ve toplumsal sorumluluğu esas alan bir bilinçlendirme sistemidir.
Sorunun kaynağına inmeden, yalnızca sonuçlarına müdahale ederek kalıcı bir çözüm üretemeyiz. Bir platformu kapatabilirsiniz ancak bilinçsiz kullanım alışkanlıklarını değiştirmediğiniz sürece aynı sorun başka bir platformda yeniden karşınıza çıkacaktır.
Dijital dünyanın nasıl kullanılacağını öğretmek, en az teknolojiyi geliştirmek kadar önemlidir. Bu sorumluluk yalnızca kullanıcılara değil; ailelere, eğitim kurumlarına, platformlara ve ilgili kurumlara da düşmektedir.
Bugün geldiğimiz noktada, başkalarının sorumsuzca sergilediği davranışlar, dijital dünyayı bilinçli kullanmaya çalışan insanların da sınavı hâline gelmiştir. Toplum olarak yalnızca teknolojik değil, aynı zamanda ahlaki ve kültürel bir sınavdan geçiyoruz.
Unutmamalıyız ki her izlenme başarı, her etkileşim değer, her popülerlik de itibar değildir.
Mesele sosyal medyayı hayatımızdan çıkarmak değil, toplumsal değerlerimizi sosyal medyanın içinde kaybetmemektir.
Artık dijitalleşmenin hızını değil, dijitalleşme karşısında toplum olarak ne kadar bilinçlendiğimizi konuşmamız gerekiyor.
Çünkü teknolojiyi kullanabiliyor olmak, onu doğru kullanmayı bildiğimiz anlamına gelmiyor.
Songül Y. Başaran
Sosyal Medya Uzmanı